Νεολιθική - Μυκηναϊκή εποχή

    Επιφανειακά ευρήματα, όπως θραύσματα από πήλινα αγγεία, λίθινα εργαλεία και τέχνεργα από οψιανό και πυριτόλιθο (λεπίδες, αιχμές βελών και δοράτων), αποτελούν τεκμήρια για κατοίκηση στο νησί ήδη από την Τελική Νεολιθική (ΤΝ) (τέλος 5ης -α΄ μισό 4ης χιλιετίας π.Χ.) και την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). Μικροί, κατά κανόνα, σε έκταση οικισμοί έχουν εντοπιστεί διάσπαρτοι σε όλο το νησί τόσο στην ενδοχώρα (Άγιος Γεώργιος και Καλαθάς Φαλατάδου, Προφήτης Ηλίας, Θεοτόκος Υστερνίων, Αγία Μαρίνα Ανωγείων κ.α.) όσο και κοντά στα παράλια (Κοράκου Φωλιά, Καρδιανή, Κιόνια, Παναγία Λεμονίτρα, Βρυόκαστρο, Αγία Κυριακή [Άη Γιάννης στο Πόρτο], Άγιοι Θεόδωροι κ.α.). Οι πρώιμες αυτές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν, κυρίως, υψώματα, τα οποία κατοπτεύουν ευρύτερες χερσαίες ή θαλάσσιες περιοχές και βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από φυσικές πηγές νερού και καλλιεργήσιμη γη. Επίσης, η ίδρυση παράλιων οικισμών υποδεικνύει την ενίσχυση των δεσμών των ανθρώπων με τη θάλασσα και σχετίζεται, βεβαίως, με την ανάγκη ελέγχου των υδάτινων δρόμων επικοινωνίας και με την ανάπτυξη του εμπορίου.

    Η τάση για την ίδρυση μεγαλύτερων σε μέγεθος οικισμών, ως αποτέλεσμα της σταδιακής αύξησης του πληθυσμού και της ανάπτυξης της οικονομίας κατά τη διάρκεια της Μέσης και της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (2η χιλιετία π.Χ.), είναι εμφανής στον οχυρωμένο οικισμό στη θέση Βρυοκάστρο. Ο παράκτιος λόφος του Βρυοκάστρου, που δεσπόζει στα ΝΔ παράλια της Τήνου (Άγιος Φωκάς), κατέχει θέση προνομιακή για τον έλεγχο μίας μεγάλης σε έκταση χερσαίας αλλά και θαλάσσιας περιοχής. Πλήθος επιφανειακών κινητών ευρημάτων αλλά και εκτεταμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, τα οποία ανήκουν σε οικίες και οχυρωματικούς περιβόλους από μεγάλους ογκόλιθους, που περιβάλλουν την κορυφή, μαρτυρούν την ύπαρξη ενός ακμαίου οικισμού. Ο οικισμός στο Βρυόκαστρο ανθεί κατά τους πρώτους αιώνες της 2ης χιλιετίας π.Χ. και αποτελεί το σημαντικότερο, μέχρι στιγμής, γνωστό οικιστικό κέντρο στην Τήνο κατά τη Μέση και την πρώιμη Ύστερη Εποχή του Χαλκού (περ. 2100-1500 π.Χ.).

    Οι επόμενοι αιώνες, και ειδικότερα αυτοί στη διάρκεια των οποίων κυριαρχεί στις Κυκλάδες ο μυκηναϊκός πολιτισμός, είναι γνωστοί στην Τήνο από τα ευρήματα του θολωτού τάφου της Αγίας Θέκλας (13ος-12ος αι. π.Χ.) . Η ανακάλυψη του τάφου ανάμεσα στο μοναστήρι της Κυρά Ξένης και την εκκλησία της Αγίας Θέκλας στη βόρεια Τήνο (Έξω Μέρη ή Έξω Μεριά) είναι πολυσήμαντη. Η Αγία Θέκλα αποτελεί τη μοναδική, προς το παρόν, επιβεβαιωμένη μυκηναϊκή θέση στο βόρειο τμήμα του νησιού. Επίσης, ο θολωτός τάφος που βρέθηκε εδώ αποτελεί έναν από τους τρεις μόνον γνωστούς τάφους αυτού του τύπου στις Κυκλάδες.

    Κυκλικός σε κάτοψη με διάμετρο περί τα 2,88 μ., ο τάφος της Αγίας Θέκλας αποτελεί μικρό σε διαστάσεις μνημείο. Ο θάλαμος στεγάζονταν με θόλο κτισμένη με σχιστολιθικές πλάκες, τοποθετημένες κατά στρώσεις με τέτοιον τρόπο, ώστε κάθε στρώση να εξέχει λίγο περισσότερο προς το εσωτερικό από την αμέσως υποκείμενή της κατά το γνωστό εκφορικό σύστημα. Η είσοδος είχε διανοιχθεί στην ανατολική πλευρά του τάφου, όπου οδηγούσε δρόμος σκαμμένος επίσης εν μέρει στον βράχο.

    Ο τάφος είχε χρησιμοποιηθεί για πολλαπλές ταφές σύμφωνα με τα μυκηναϊκά ταφικά έθιμα, οι οποίες έφεραν και τα αντίστοιχα κτερίσματα, πολύτιμα τέχνεργα, προσωπικά αντικείμενα ή προσφορές των συγγενών του νεκρού, τα οποία δηλώνουν την υψηλή κοινωνική και οικονομική θέση των εκλιπόντων . Η παρουσία τέτοιων αντικειμένων, όπως αγγεία, κοσμήματα και είδη καλλωπισμού στον θολωτό τάφο στην Αγία Θέκλα ενισχύει την υπόθεση ότι ο αυτός κατασκευάστηκε για να δεχτεί τους νεκρούς κάποιου τοπικού ηγεμονικού γένους.

    Η παρούσα ενότητα δημιουργήθηκε από κείμενα της Α. Αγγελοπούλου, υπεύθυνης Αρχαιολόγου για την Τήνο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του ΥΠΠΟΑ.

    Τα πνευματικά δικαιώματα αυτής της ενότητας ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού/Γενική Δ/νση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οποιαδήποτε χρήση του παρακάτω υλικού απαιτεί προηγουμένως την κατάθεση σχετικού αιτήματος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων για τη χορήγηση σχετικής άδειας και για τον προσδιορισμό των υπέρ του Τ.Α.Π. τελών.

    © ΕΠΑΛ Τήνου. Με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος. Τα πνευματικά δικαιώματα ενοτήτων ανήκουν στους δημιουργούς του πρωτογενούς περιεχομένου.
    Επικοινωνία: info@tinosart.gr