Γεωμετρική εποχή

    Οι αιώνες που ακολουθούν το τέλος της Εποχής του Χαλκού (11ος αι. π.Χ.) και σηματοδοτούν την αρχή των ιστορικών χρόνων, είναι γνωστοί ως Γεωμετρικοί χρόνοι (10ος-8ος αι. π.Χ.). Η Τήνος κατοικείται από Ίωνες και αναπτύσσει σχέσεις με τα άλλα δύο σημαντικά ιωνικά κέντρα της εποχής, την Αθήνα και την Εύβοια.

    Γεωμετρικά νεκροταφεία είναι γνωστά από θέσεις όπως η Καρδιανή, ο Κάμπος, ο Κτικάδος και η Αγία Θέκλα. Από τις περιοχές αυτές είναι γνωστοί κιβωτιόσχημοι τάφοι κατασκευασμένοι με λίθινες πλάκες αλλά και ταφικά ευρήματα όπως αγγεία, κοσμήματα κ.ά., που συνόδευαν τους νεκρούς ως κτερίσματα. Τα νεκροταφεία ανήκουν σε μικρές κοινότητες που ζούσαν σε αγροκτηνοτροφικούς ημιορεινούς και απομακρυσμένους από τα παράλια οικισμούς.

    Το βασικό οικιστικό κέντρο της εποχής εντοπίζεται στην ενδοχώρα του νησιού και συγκεκριμένα στην ορεινή περιοχή του Ξώμπουργου. Η επιλογή της θέσης σε απόσταση από τη θάλασσα θεωρείται ότι αντανακλά την ανάγκη για προστασία από την πειρατεία που κυριαρχεί στο Αιγαίο τους αιώνες που ακολουθούν την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων (11ος αι. π.Χ.).

    Το Ξώμπουργο παρέμεινε το σημαντικότερο οικιστικό και «πολιτικό» κέντρο στην Τήνο κατά τη διάρκεια αιώνων έως περίπου τα μέσα του 4ου αι. π.Χ., οπότε και εγκαταλείπεται. Η αρχαιολογική σκαπάνη στις υπώρειες του απόκρημνου βραχώδους υψώματος με το μεσαιωνικό κάστρο στην κορυφή, έφερε στο φως σημαντικά λείψανα της Γεωμετρικής περιόδου (10ος-8ος αι. π.Χ.). Ειδικότερα αποκαλύφθηκε ισχυρή οχύρωση, που προστάτευε τον οικισμό με τη μορφή Κυκλώπειου τείχους από μεγάλους ογκόλιθους. Έξω από την πύλη του τείχους ήρθε στο φως μικρό υπαίθριο ιερό με πολλές φάσεις, που καλύπτουν όλη τη Γεωμετρική εποχή. Λάκκοι με πυρές, προσφορές στερεών ή υγρών αγαθών (καρποί, λάδι, κρασί, μέλι), σπασμένα αγγεία και υπολείμματα τελετουργικών γευμάτων, υποδεικνύουν την άσκηση ταφικής λατρείας προς τιμή των προγόνων. Τον 8ο αι. π.Χ., το ιερό οργανώνεται με τη δημιουργία περιβόλων που περικλείουν τις πυρές, εσχάρας και λιθόκτιστου εδράνου για τις τελετουργίες. Πρόκειται για την περίοδο εμφάνισης του θεσμού της «Πόλης-Κράτους», οπότε και το ιερό στο Ξώμπουργο αποκτά κοινοτικό χαρακτήρα με την άσκηση χθόνιας λατρείας στην οποία συμμετείχαν όλα τα μέλη της κοινότητας.

    Η άσκηση υπαίθριας λατρείας στο Ξώμπουργο πιστοποιείται και στην περιοχή, όπου αργότερα ιδρύθηκε το «Θεσμοφόριο» (βλ παρακάτω). Η λατρεία άρχισε λίγο πριν τα τέλη του 8ου αι. π.Χ., και ήταν αφιερωμένη στη γυναικεία θεότητα της φύσης και της αναπαραγωγής. Βρέθηκε υπαίθριος βωμός («εσχάρα»), λιθόκτιστο έδρανο και αβαθείς λάκκοι στους οποίους ήταν στερεωμένοι μεγάλοι πιθαμφορείς με ανάγλυφο διάκοσμο για τη φύλαξη της ετήσιας προσφοράς των πρώτων καρπών της γης (απαρχές) προς τη θεότητα.

    Η παρούσα ενότητα δημιουργήθηκε από κείμενα της Α. Αγγελοπούλου, υπεύθυνης Αρχαιολόγου για την Τήνο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του ΥΠΠΟΑ.

    Τα πνευματικά δικαιώματα αυτής της ενότητας ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού/Γενική Δ/νση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οποιαδήποτε χρήση του παρακάτω υλικού απαιτεί προηγουμένως την κατάθεση σχετικού αιτήματος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων για τη χορήγηση σχετικής άδειας και για τον προσδιορισμό των υπέρ του Τ.Α.Π. τελών.

    © ΕΠΑΛ Τήνου. Με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος. Τα πνευματικά δικαιώματα ενοτήτων ανήκουν στους δημιουργούς του πρωτογενούς περιεχομένου.
    Επικοινωνία: info@tinosart.gr