Αρχαϊκά - Κλασικά χρόνια

    Κατά τη διάρκεια της αρχαϊκής περιόδου (7ος-6ος αι. π.Χ.), ο οικισμός στο Εξώμβουργο (Ξώμπουργο) επεκτείνεται έξω από τη γραμμή της οχύρωσης. Στις αρχές του 7ου αι. π.Χ., πάνω από το ανατολικό τμήμα του υπαίθριου γεωμετρικού ιερού έξω από την πύλη του τείχους, διαμορφώνεται μικρός ναός («ιερός οίκος») με έναν εσωτερικό χώρο. Ο μικρός αυτός ναός ήταν αφιερωμένος σε λατρεία χθόνιων θεοτήτων, που είχαν σχέση με τη φύση και την καλλιέργεια της γης. Το κτήριο κοσμούσε, πιθανότατα, τμήμα ανάγλυφης πήλινης ζωφόρου, που εικονίζει άρμα που σέρνουν φτερωτοί ίπποι και στο οποίο επιβαίνουν δύο γυναικείες μορφές.

    Η άσκηση της λατρείας στην περιοχή του μεταγενέστερου «Θεσμοφόριου» συνεχίζεται τον 7ο αλλά και τον 6ο αι. π.Χ., όπως αποδεικνύουν οι πιθαμφορείς που εξακολουθούν να αφιερώνονται στο ιερό. Τα μεγάλα αυτά σε μέγεθος αγγεία διακοσμούνται με πλούσιες ανάγλυφες εικονιστικές παραστάσεις, σε ορισμένες περιπτώσεις μοναδικές, για την ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης.

    Ο αρχαϊκός οικισμός οχυρώνεται στην περίοδο των Περσικών πολέμων (αρχές 5ου αι. π.Χ.). Την ίδια περίπου περίοδο (τέλη 6ου-αρχές 5ου αι. π.Χ.) τη θέση της θεάς της γονιμότητας και της φύσης παίρνει η προστάτιδα της γεωργίας θεά Δήμητρα. Τη συνέχιση της παράδοσης στη θρησκεία βλέπουμε στην περίπτωση του «Θεσμοφόριου». Στο χώρο του παλαιότερου υπαίθριου ιερού ιδρύεται, στη διάρκεια της κλασικής περιόδου (5ος και 4ος αι. π.Χ.), ιερό ναόσχημο οικοδόμημα αφιερωμένο στη λατρεία της Δήμητρας («Θεσμοφόριο»). Τα σωζόμενα αρχιτεκτονικά λείψανα, τα οποία σώζονται έξω από τη δυτική πύλη του τείχους των αρχών του 5ου αι. π.Χ., δεν ανήκουν όλα στην ίδια εποχή. Το ναόσχημο οικοδόμημα, το οποίο αποτελείται από ένα μικρό κεντρικό δωμάτιο (σηκό) και έναν προθάλαμο (πρόναο) και έχει δάπεδο στρωμένο με βότσαλα χρονολογείται τον 5ο αι. π.Χ. Κατά τη διάρκεια του 4ου αι. π.Χ., ο ναΐσκος αποκτά επιπλέον χώρους (προσκτίσματα) για τη διανυκτέρευση των γυναικών η παρουσία των οποίων ήταν αναγκαία για την τέλεση της εορτής των «Θεσμοφορίων» προς τιμήν της θεάς Δήμητρας.

    Μεταξύ των οικοδομημάτων που έχουν ανασκαφεί στο Ξώμπουργο, ιδιαίτερη, τέλος, είναι η σημασία του «Κτηρίου Ε», το οποίο εντοπίζεται έξω από τα τείχη που περιέκλειαν τον γεωμετρικό οικισμό. Στο κτήριο διακρίνονται δύο οικοδομικές φάσεις. Μία αρχαϊκή και μία κλασική. Η εύρεση αντικειμένων, όπως είναι ακέραιο χάλκινο δικαστικό πινάκιο, άλλα ενεπίγραφα μεταλλικά αντικείμενα και εξαιρετικής ποιότητας εισηγμένα αγγεία (αρχαϊκά κορινθιακά και κλασικά αττικά), υποδεικνύουν ότι, πιθανότατα, πρόκειται για δημόσιο κτήριο («Ανδρείον» ή «Πρυτανείον»).

    Στην ανατολική πλευρά του Ξώμπουργου λίγο πιο χαμηλά από τη μονή της Ιεράς Καρδίας του Χριστού στη θέση που είναι γνωστή με το όνομα «Βαρδαλάκος» βρίσκεται το μόνο μέχρι στιγμής γνωστό νεκροταφείο του αρχαίου οικισμού.

    Η κύρια ακμή του νεκροταφείου που άρχισε να χρησιμοποιείται, πιθανότατα, κατά την αρχαϊκή εποχή, ανήκει στον 5ο και στον 4ο αι. π.Χ. Περιλαμβάνει απλούς τάφους, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από μεγάλη τυπολογική ποικιλία (σαρκοφάγοι, εγχυτρισμοί, κιβωτιόσχημοι, κεραμοσκεπείς) αλλά και μερικούς περιβόλους για οικογενειακές ταφές. Ιδιαίτερο είναι το ενδιαφέρον κτιστών κατασκευών σε χρήση για τελετουργίες προς τιμήν των νεκρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, διαπιστώθηκε ότι στις κατασκευές στήνονταν μαρμάρινα μνημεία, όπως στήλες και επιτάφιοι ναΐσκοι.

    Η παρούσα ενότητα δημιουργήθηκε από κείμενα της Α. Αγγελοπούλου, υπεύθυνης Αρχαιολόγου για την Τήνο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του ΥΠΠΟΑ.

    Τα πνευματικά δικαιώματα αυτής της ενότητας ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού/Γενική Δ/νση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οποιαδήποτε χρήση του παρακάτω υλικού απαιτεί προηγουμένως την κατάθεση σχετικού αιτήματος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων για τη χορήγηση σχετικής άδειας και για τον προσδιορισμό των υπέρ του Τ.Α.Π. τελών.

    © ΕΠΑΛ Τήνου. Με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος. Τα πνευματικά δικαιώματα ενοτήτων ανήκουν στους δημιουργούς του πρωτογενούς περιεχομένου.
    Επικοινωνία: info@tinosart.gr