Πύργοι και οχυρωμένοι οικισμοί

    Χαρακτηριστικά μνημεία της κυκλαδικής αλλά και ειδικότερα της τηνιακής υπαίθρου κατά τη διάρκεια των όψιμων κλασικών και των ελληνιστικών χρόνων (4ος- 3ος/2ος αι. π.Χ.) αποτελούν οι πύργοι. Στην Τήνο, πύργοι είναι γνωστοί από θέσεις, όπως το Σμόβολο, η Σαμάντλα, το Καστρί, οι Άγιοι Θεόδωροι, οι Άγιοι Ανάργυροι, η Άβδος, τα Αμμώνια κ.α. Οι πύργοι έχουν σχήμα ορθογώνιο ή κυλινδρικό και είναι φτιαγμένοι από μεγάλους σχεδόν ορθογωνισμένους ή τραπεζιόσχημους λίθους σε σχεδόν ισοϋψείς στρώσεις. Εντοπίζονται σε θέσεις οι οποίες έχουν οπτική επαφή με ευρύτερες χερσαίες αλλά και θαλάσσιες περιοχές. Οι πύργοι αποτελούσαν κτήρια πολλαπλών χρήσεων. Θεωρείται ότι λειτουργούσαν ως στρατιωτικές εγκαταστάσεις, παρατηρητήρια, καταφύγια για τους αγρότες σε περίπτωση κινδύνου ή ως εγκαταστάσεις (αποθήκες) σχετικές με την αγροτική καλλιέργεια.

    Από τους καλύτερους σωζόμενους τηνιακούς πύργους είναι αυτοί στο Σμόβολο και στην Άβδο. Ο κυλινδρικός πύργος στο Σμόβολο εντοπίζεται σε κοντινή απόσταση από τον ενετικό λιμένα του Αγίου Ιωάννη στο ΝΔ άκρο της Τήνου και δεσπόζει στην παραλιακή εύφορη κοιλάδα της Ζωλίμνου, από όπου μπορεί κανείς να ελέγξει οπτικά το πέρασμα προς τη Μύκονο, τη Δήλο και τη Νάξο. Έχει διάμετρο 7 μ., εξωτερικά και 4,25 μ., εσωτερικά. Είναι φτιαγμένος από μαρμάρινες ορθογωνισμένες λιθοπλίνθους και σώζεται σε ύψος 4,70 μ., έως το δάπεδο του ορόφου. Σε λίθο εντοιχισμένο στον πύργο διασώζεται χαραγμένο το όνομα του κατασκευαστή: Λυσίθεος Αριστοβούλου. Με βάση την επιγραφή, η κατασκευή του πύργου χρονολογείται στα τέλη του 4ου αι. π.Χ., ή στις αρχές του 3ου αι. π. Χ. Θεωρείται ότι στον πύργο υπήρχε εγκατεστημένη στρατιωτική φρουρά, η οποία παρείχε προστασία στους καλλιεργητές της περιοχής.

    Ο τετράγωνος πύργος στην Άβδο χρησιμοποιείται σήμερα ως αγροικία. Βρίσκεται στο μέσον περίπου των δυτικών παραλίων κοντά στην Καρδιανή και σε περιοχή πρόσφορη για γεωργική καλλιέργεια. Ο πύργος, διαστάσεων 6,25 × 6,25 μ., σώζεται σε ύψος περίπου 3 μ. και είναι επιμελημένης κατασκευής. Η θέση του κατοπτεύει τους κοντινούς όρμους αλλά και τους θαλάσσιους δρόμους επικοινωνίας τόσο με τα γύρω νησιά (Σύρος, Μύκονος, Δήλος) όσο και με τα πιο απομακρυσμένα στις δυτικές (Σίφνος) και τις κεντρικές Κυκλάδες (Πάρος, Νάξος).

    Στη διάρκεια των όψιμων κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (4ος- 3ος/2ος αι. π.Χ.) πιθανόν χρονολογούνται και τα λείψανα μικρών σε έκταση οχυρωμένων οικισμών, πιθανότατα αγροτικού χαρακτήρα, τα οποία σώζονται στην ύπαιθρο της Τήνου και ειδικότερα στις θέσεις Άγιος Γεώργιος Ρας και Κόρης Πύργος στο βόρειο τμήμα του νησιού.

    Το εύρος του πεδίου της έρευνας στην Τήνο αποδεικνύουν τα αρχαιολογικά ευρήματα και από άλλες θέσεις της νησιωτικής υπαίθρου, όπως τα Γαστριά, η Ευαγγελίστρια Γραμματικού και η Απηγανιά. Στην Ευαγγελίστρια Γραμματικού πιθανολογείται η ύπαρξη ιερού αφιερωμένου στη Γη κλασικών χρόνων (4ος αι. π.Χ.). Στην Απηγανιά πιθανολογείται η ύπαρξη αρχαίου οικισμού και μεταλλευτικής εγκατάστασης. Στη χερσόνησο με το όνομα «Γαστριά» κοντά στα Κιόνια εμφανή είναι τα κατάλοιπα αρχαίων κεραμικών εργαστηρίων. Στη νότια άκρη της χερσονήσου, βρίσκεται φυσικό σπήλαιο στα τοιχώματα του οποίου σώζονται εγχάρακτες ή γραπτές παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές επιγραφές. To σπήλαιο ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Στέφανο και αποτελεί από τα πρωϊμότερα χριστιανικά κέντρα λατρείας στην Τήνο.

    Ιδιαίτερη μνεία, τέλος, πρέπει να γίνει στο οροπέδιο γνωστό με το όνομα «Πολέμου Κάμπος». Σε διάφορες θέσεις σώζονται τα ερείπια φρυκτωρικών πύργων. Παράλληλα επιγραφές λαξευμένες στο φυσικό βράχο με το όνομα του Δία, υποδεικνύουν την άσκηση λατρείας προς τιμήν του πατέρα των Θεών του Ολύμπου.

    Η παρούσα ενότητα δημιουργήθηκε από κείμενα της Α. Αγγελοπούλου, υπεύθυνης Αρχαιολόγου για την Τήνο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του ΥΠΠΟΑ.

    Τα πνευματικά δικαιώματα αυτής της ενότητας ανήκουν στο Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού/Γενική Δ/νση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς/ Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Οποιαδήποτε χρήση του παρακάτω υλικού απαιτεί προηγουμένως την κατάθεση σχετικού αιτήματος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων για τη χορήγηση σχετικής άδειας και για τον προσδιορισμό των υπέρ του Τ.Α.Π. τελών.

    © ΕΠΑΛ Τήνου. Με την επιφύλαξη παντός νόμιμου δικαιώματος. Τα πνευματικά δικαιώματα ενοτήτων ανήκουν στους δημιουργούς του πρωτογενούς περιεχομένου.
    Επικοινωνία: info@tinosart.gr